حسين قرچانلو
76
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
مقدسى مىنويسد : عمّان در لب بيابان است و ديهها و كشتزارها دارد . روستايش ، بلقاء ، مركز حبوبات و گوسفند است . چند نهر و آسياب و جامعى زيبا در سمت بازار دارد كه صحن آن با سراميك آراسته شده است و چنان كه گفتيم همانند مكّه است . « 1 » ياقوت مىنويسد : عمّان در كنار بيابان شام و شهرستان سرزمينى بلقاء است . گفتهاند كه عمّان شهر دقيانوس ( امپراتور زمان اصحاب كهف ) بوده و غار اصحاب كهف و رقيم در نزديكى آن قرار دارد . عمّان دهكدهها و مزارع و كشتزارهايى دارد و روستاى آن ، بلقاء است . اين روستا معدن حبوبات و چارپايان است . رودخانههاى متعدد و آسيابهايى دارد كه با آب مىچرخد . شهر عمّان جامع زيبايى دارد كه در كنار بازار شهر واقع است . صحن مسجد با كاشيهايى شبيه كاشيهاى مسجد مكّه سنگفرش شده است . كاخ جالوت در كوهى مشرف به شهر عمان و آرامگاه اورياى نبى ( ع ) نزديك آن قرار دارد و كنار آن ، مسجدى و جايگاهى است به نام ملعب سليمان . در شهر ، ارزانى و نرخ اجناس پايين است و ميوهء فراوانى در آنجا يافت مىشود . مردم عمّان نادانند . « 2 » ابو الفداء مىنويسد : عمّان شهرى كهن و پيش از اسلام ويران بوده و ويرانههاى قديمى بسيار دارد . نهر زرقاء از پايين شهر مىگذرد . . . همهء اطراف عمّان مزارع و زمينش حاصلخيز است . گفتهاند كه لوط پيامبر ( ع ) عمّان را بنا كرد . عمّان شهر كورهء بلقاء است . « 3 » رقيم . بعضى ، اين كلمه را كه در قرآن پس از اصحاب كهف آمده « 4 » نام سگ مىدانند ؛ برخى ، نام لوحى كه داستان اصحاب كهف بر آن رقم شده و جمعى ، نام بيابانى مىدانند كه كهف ( يا غار ) در آن بوده است . « 5 » دربارهء محل رقيم و غار اصحاب كهف ، بعضى گفتهاند كه در نزديكى بلقاء شام جايى است كه به آن رقيم گفته مىشود و اصحاب كهف در آنجا به سر مىبردهاند . برخى نيز گفتهاند كه غار اصحاب كهف ميان عمّوريه و نيقيّه قرار داشته است و ميان غار تاطرسوس ده يا يازده روز راه بوده است . « 6 »
--> ( 1 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 245 . ( 2 ) . معجم البلدان ؛ ج 4 ، ص 151 . ( 3 ) . تقويم البلدان ؛ ص 267 . ( 4 ) . كهف ، 9 . ( 5 ) . دايرة المعارف فارسى ؛ ج 1 ، ص 161 . ( 6 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 61 .